Dikkatsizliğin Baskın Olduğu Görünüm
Dikkati sürdürme, yönergeleri izleme, eşyaları düzenleme ve görevleri tamamlama güçlükleri öne çıkar. Dışarıdan daha az fark edilen bir görünüm olabilir.
📍 Ankara Beştepe🕐 Pazartesi–Cumartesi 08:00–19:00
🧠 Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi · Ankara Beştepe
Ankara’da Çocuk ve Ergenlerde DEHB Değerlendirme ve Tedavisi
Dikkat, hareketlilik ve dürtü kontrolündeki güçlükler kapsamlı klinik değerlendirmeyle ele alınır.
DEHB tanısı tek bir belirtiye veya teste dayanmaz. Çocuğun gelişim dönemi, belirtilerin süresi, ev ve okul gibi farklı ortamlardaki görünümü ve günlük işlevselliğe etkisi birlikte değerlendirilir. Tedavi planı ise çocuğun yaşı, ihtiyaçları, eşlik eden durumları ve aileyle ortak karar sürecine göre kişiselleştirilir.
Hacettepe Üniversitesi Uzmanlığı
0–18 Yaş Klinik Deneyim
Gerektiğinde Standart Ölçüm Araçları
Bireyselleştirilmiş Tedavi Planı
Yüz Yüze ve Uygun Durumda Online Takip
Aile ve Okul İş Birliği
DEHB Nedir?
Gelişim düzeyine göre beklenenden belirgin olan ve günlük yaşamı etkileyen dikkat, hareketlilik veya dürtü kontrolü güçlükleriyle seyreden nörogelişimsel bir durumdur.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu; dikkati sürdürme, görevleri düzenleme, hareket düzeyini ayarlama veya dürtüleri yönetme alanlarında kalıcı güçlüklerle ilişkilidir. Belirtiler çocuğun öğrenmesini, aile yaşamını, akran ilişkilerini veya güvenliğini etkileyebilir.
DEHB, “yaramazlık” ya da “kötü ebeveynlik” ile açıklanmaz. Bununla birlikte uyku, günlük düzen, öğrenme ortamı, aile ve okul desteği belirtilerin görünümünü ve çocuğun işlevselliğini etkileyebilir.
Önemli: Hareketli olmak, zaman zaman unutmak veya sıkılmak tek başına DEHB anlamına gelmez. Belirtilerin gelişim dönemine göre belirgin olması, süreklilik göstermesi, birden fazla ortamda görülmesi ve işlev kaybına yol açması değerlendirilir.
DEHB’nin Üç Klinik Görünümü
Baskın belirtiler zaman içinde ve gelişim dönemleri arasında değişebilir.
Hiperaktif-Dürtüsel Görünüm
Yerinde durmakta zorlanma, çok konuşma, sırasını bekleyememe veya düşünmeden hareket etme gibi belirtiler daha belirgindir.
Birleşik Görünüm
Hem dikkatsizlik hem de hiperaktivite-dürtüsellik belirtileri birlikte bulunur. Klinik görünüm çocuğun yaşı ve bulunduğu ortama göre farklılaşabilir.
Çocuklarda ve Ergenlerde Görülebilen Belirtiler
Bu listeler tanı testi değildir; benzer belirtiler farklı ruhsal, gelişimsel, öğrenme veya sağlık durumlarında da görülebilir.
Dikkat ve Organizasyon
Yaşa ve gelişim düzeyine göre belirginleşen örnekler:
- Ayrıntıları gözden kaçırma ve sık hata yapma
- Uzun veya çok adımlı görevleri sürdürmekte zorlanma
- Yönergeleri tamamlamadan başka işe geçme
- Eşya, ödev veya randevuları sık unutma
- Zamanı planlama ve öncelik sıralamada zorlanma
- Dış uyaranlarla kolayca dikkatin dağılması
Hareketlilik ve Dürtüsellik
Yaşa ve bağlama göre değerlendirilen örnekler:
- Oturması beklenen durumlarda sık kalkma veya kıpırdanma
- Sessiz etkinlikleri sürdürmekte zorlanma
- Çok konuşma veya soruyu tamamlanmadan yanıtlama
- Sırasını beklemekte güçlük
- Başkalarının konuşmasına veya etkinliğine araya girme
- Sonucunu düşünmeden hareket etme
Gelişim Dönemine Göre Görünüm
Aynı temel güçlükler okul öncesinde, okul çağında ve ergenlikte farklı biçimlerde fark edilebilir.
Okul Öncesi
Yaşıtlarına göre belirgin hareketlilik, beklemekte güçlük, güvenliği etkileyen dürtüsel davranışlar veya kısa etkinlikleri sürdürememe görülebilir. Bu dönemde normal gelişim çeşitliliği özellikle dikkatle değerlendirilir.
Okul Çağı
Ödevleri tamamlama, sınıf kurallarını izleme, malzemeleri düzenleme, arkadaş ilişkilerini sürdürme ve akademik performansta tutarlılık alanlarında güçlükler öne çıkabilir.
Ergenlik
Belirgin hareketlilik azalabilir; içsel huzursuzluk, zaman yönetimi, uzun vadeli planlama, sınavlar, dijital kullanım ve riskli kararlar daha görünür hâle gelebilir.
DEHB Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?
Tanı; klinik görüşme, gelişim öyküsü, farklı ortamlardan bilgi ve ayırıcı değerlendirme bir araya getirilerek konur.
Klinik Görüşme
Çocuğun yakınmaları, güçlü yönleri, günlük yaşamı ve gelişim öyküsü ayrıntılı olarak ele alınır.
Birden Fazla Kaynak
Aile, çocuk veya ergen ve uygun olduğunda öğretmen gözlemleri birlikte değerlendirilir.
Ölçekler
Yaşa uygun derecelendirme ölçekleri belirtilerin farklı ortamlardaki görünümünü yapılandırmaya yardımcı olabilir.
Ayırıcı Değerlendirme
Uyku, kaygı, duygudurum, öğrenme, gelişimsel ve gerekli durumlarda fiziksel sağlık etkenleri gözden geçirilir.
Ortak Plan
Bulgular aileyle paylaşılır; ihtiyaç varsa eğitim, psikososyal destek, terapi, ilaç ve takip seçenekleri konuşulur.
Tek bir test DEHB tanısı koymaz. Bilgisayarlı performans testleri ve psikometrik araçlar yalnızca klinik değerlendirmeyi destekleyen ek veriler sağlayabilir.
MOXO Dikkat Testinin Değerlendirmedeki Yeri
MOXO; dikkat performansı, zamanlama, dürtüsel yanıtlar ve hareketlilikle ilişkili standartlaştırılmış veriler sunabilen bilgisayar tabanlı bir araçtır. Sonuç tek başına DEHB tanısı anlamına gelmez; klinik görüşme, aile-okul bilgileri ve diğer bulgularla birlikte, yalnızca uygun görülen durumlarda yorumlanır.
MOXO Testi Hakkında BilgiKlinik değerlendirmeye ek veri sağlayabilir.
Her çocuk için zorunlu değildir.
Tanı veya tedavi kararının tek kaynağı değildir.
Uygunluğu hekim değerlendirmesiyle belirlenir.
Benzer Belirtiler Gösteren Durumlar
Dikkat ve davranış güçlüklerinin altında tek bir neden olmayabilir; eşlik eden durumlar da değerlendirilir.
DEHB Tedavisi Nasıl Planlanır?
Amaç yalnızca belirtileri azaltmak değil; çocuğun öğrenme, ilişki, öz düzenleme ve günlük yaşam becerilerini desteklemektir.
Psikoeğitim ve Ebeveyn Desteği
Ailenin DEHB’yi anlaması, beklentileri gelişim düzeyine göre düzenlemesi, tutarlı sınırlar ve olumlu pekiştirme yöntemleri kullanması desteklenir. Küçük çocuklarda ebeveyn odaklı davranış yönetimi özellikle önemlidir.
Okul ve Çevresel Düzenlemeler
Açık ve kısa yönergeler, görevleri adımlara bölme, düzenli geri bildirim, dikkat dağıtıcıları azaltma ve organizasyon desteği gibi düzenlemeler çocuğun ihtiyacına göre planlanabilir. Okul danışmanlığı hakkında bilgi alabilirsiniz.
Psikososyal ve Terapi Yaklaşımları
Yaş ve ihtiyaca göre öz düzenleme, problem çözme, duygu yönetimi, sosyal beceri ve eşlik eden kaygı gibi alanlara yönelik müdahaleler planlanabilir. Bilişsel davranışçı terapi bazı çocuk ve ergenlerde planın bir parçası olabilir.
Gerektiğinde İlaç Tedavisi
İlaç seçeneği; yaş, belirtilerin işlevselliğe etkisi, önceki müdahaleler, eşlik eden durumlar ve aileyle ortak karar süreci dikkate alınarak çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından değerlendirilir. Başlangıç öncesi uygun kontroller ve düzenli etki-yan etki takibi yapılır.
Tedavinin içeriği ve süresi her çocukta farklıdır. Plan belirli aralıklarla gözden geçirilir; yarar, yan etkiler, okul-aile geri bildirimleri ve değişen ihtiyaçlara göre güncellenir.
Evde ve Okulda Destekleyici Yaklaşımlar
Küçük, tutarlı ve izlenebilir düzenlemeler çocuğun becerilerini kullanmasını kolaylaştırabilir.
Yönergeleri Sadeleştirin
Kısa, açık ve tek adımlı yönergeler verin; çocuğun anladığını kontrol edin. Uzun görevleri ulaşılabilir parçalara bölün.
Görsel Düzen Kullanın
Takvim, kontrol listesi, renk kodları ve sabit eşya yerleri; unutkanlık ve organizasyon yükünü azaltmaya yardımcı olabilir.
Olumlu Geri Bildirim Verin
Hedef davranışı açıkça belirtin ve gösterilen çabayı zamanında fark edin. Sürekli eleştiri yerine öğretici ve somut geri bildirim kullanın.
Çalışma Ortamını Düzenleyin
Dikkat dağıtıcıları azaltın, uygun aralar planlayın ve çalışma süresini çocuğun gelişim düzeyi ile ihtiyacına göre ayarlayın.
Okulla İletişimi Sürdürün
Aile, öğretmen ve gerektiğinde rehberlik servisi arasında düzenli ve çözüm odaklı bilgi paylaşımı yapın.
Güçlü Yönleri Destekleyin
İlgi alanları, yaratıcılık, hareket gereksinimi ve başarı deneyimleri tedavi hedefleri kadar görünür tutulmalıdır.
DEHB Hakkında Yanlış Bilinenler
Etiketleyici veya kesin ifadeler yerine çocuğun bireysel değerlendirmesine odaklanmak gerekir.
“Sadece yaramazlık veya isteksizliktir.”
DEHB, nörogelişimsel bir durumdur. Davranışın arkasındaki öz düzenleme güçlüklerini anlamak, cezalandırıcı yaklaşımdan daha işlevseldir.
“Tek bir test tanıyı gösterir.”
Yanlış. Tanı kliniktir; testler ancak uygun durumlarda, görüşme ve farklı kaynaklardan gelen bilgileri destekleyebilir.
“Her çocukta aynı tedavi uygulanır.”
Yanlış. Yaş, işlev kaybı, aile-okul koşulları, eşlik eden durumlar ve çocuğun tercihleri tedavi planını değiştirir.
“Yaş büyüyünce mutlaka geçer.”
Belirtilerin görünümü yaşla değişebilir; bazı kişilerde dikkat, organizasyon veya dürtü kontrolü güçlükleri ergenlik ve yetişkinlikte sürebilir.
Neden Uzm. Dr. Emine Taşyürek?
Hacettepe Üniversitesi çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanlık eğitimiyle, aile ve okul bilgilerini klinik değerlendirmeyle birleştiren bireysel yaklaşım.
Kapsamlı ve Şeffaf Değerlendirme
Belirtilerin yalnızca sayısı değil; çocuğun gelişimi, güçlü yönleri, aile yaşamı, okul deneyimi ve eşlik eden güçlükleri birlikte ele alınır. Bulgular ve seçenekler aileye anlaşılır biçimde açıklanır.
İzleme Dayalı Tedavi
Hedefler aileyle birlikte belirlenir. Tedavinin yararı, olası yan etkiler ve işlevsellik düzenli takipte yeniden değerlendirilir; gerektiğinde plan güncellenir.
DEHB Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Tanı, test, tedavi ve takip sürecine ilişkin kısa yanıtlar.
DEHB tanısı kaç yaşında konulabilir?
Belirtiler okul öncesinde de değerlendirilebilir; ancak bu yaşta gelişimsel çeşitlilik geniş olduğu için değerlendirme dikkatle yapılır. Tanıda evrensel bir “tek doğru yaş” yoktur. Belirtilerin bir bölümünün 12 yaşından önce başlamış olması, farklı ortamlarda görülmesi ve işlevselliği etkilemesi tanı ölçütleri arasındadır.
Tek bir test DEHB tanısı koyar mı?
Hayır. DEHB tanısı klinik görüşme, gelişim öyküsü, belirtilerin süresi ve farklı ortamlardaki etkisi değerlendirilerek konur. Ölçekler ve bilgisayarlı testler yalnızca ek veri sağlayabilir.
MOXO testi her çocuk için gerekli midir?
Hayır. MOXO veya başka bir performans testinin gerekip gerekmediği, klinik görüşme sonrasında değerlendirme sorusuna göre belirlenir. Test sonucu tek başına tanı veya tedavi kararı oluşturmaz.
DEHB tedavisinde ilaç her zaman gerekir mi?
Hayır. Tedavi yaşa, işlev kaybına, eşlik eden durumlara ve daha önce uygulanan desteklere göre kişiselleştirilir. Psikoeğitim, ebeveyn ve okul desteği, çevresel düzenlemeler, terapi yaklaşımları ve gerektiğinde ilaç seçenekleri birlikte değerlendirilir.
İlaç tedavisi nasıl izlenir?
İlaç uygun görülürse başlangıç öncesi gerekli tıbbi değerlendirme yapılır. Etki, işlevsellik, olası yan etkiler ve büyüme gibi ilgili göstergeler düzenli takipte değerlendirilir; tedavi yalnızca reçeteleyen hekimin planı doğrultusunda sürdürülür veya değiştirilir.
DEHB ebeveyn tutumundan mı kaynaklanır?
DEHB “kötü ebeveynlik” sonucu değildir. Bununla birlikte ev ve okul ortamındaki yapı, iletişim ve destek çocuğun belirtilerle baş etmesini ve günlük işlevselliğini etkileyebilir.
Kız çocuklarında DEHB gözden kaçabilir mi?
Dışa dönük hareketlilik az olduğunda dikkat ve organizasyon güçlükleri daha az fark edilebilir. Cinsiyetten bağımsız olarak potansiyelin altında performans, unutkanlık, zaman yönetimi güçlüğü ve sürekli işlev kaybı değerlendirmeye alınmalıdır.
Okul başarısı nasıl desteklenebilir?
Destek çocuğa göre planlanır. Açık yönergeler, görevleri küçük adımlara bölme, düzenli geri bildirim, organizasyon araçları ve aile-okul iletişimi yararlı olabilir. Öğrenme güçlüğü veya kaygı gibi eşlik eden durumlar varsa ayrıca ele alınır.
Online görüşmeyle DEHB takibi yapılabilir mi?
Bazı takip veya ebeveyn görüşmeleri online yürütülebilir. Uygunluk; yaş, klinik ihtiyaç, mahremiyet, güvenlik ve yüz yüze gözlem gereksinimine göre belirlenir. İlk değerlendirme veya test uygulaması için klinik görüşme gerekebilir.
Çocuğunuz İçin Kapsamlı Bir Değerlendirme Planlayın
Dikkat, hareketlilik veya dürtü kontrolü güçlükleri ev, okul ya da ilişkileri belirgin etkiliyorsa Ankara Beştepe’deki kliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.